Αρχέτυπα παντού και η Persona πρώτη (να την προσέχεις)…

Αρχέτυπα παντού και η Persona πρώτη (να την προσέχεις)…

Καθετί που συναντούμε στον υπαρκτό κόσμο, είτε ιδέα είτε πράγμα- αντικείμενο, υφίσταται κατ’ αντιστοιχία στον κόσμο των ιδεών ως ιδανική απεικόνιση, όπως διδαχτήκαμε πολλοί και πολλές στα χρόνια του Λυκείου όταν μελετούσαμε τα του Πλάτωνα. Μεταφυσικά συνεπώς δεχόμαστε κατά την πλατωνική ανάλυση ότι κάπου υπάρχουν τα πάντα (αντικείμενα / ιδέες/ έννοιες) σε μια ιδανική κατάσταση – απεικόνιση ως πρότυπα.  

Ο K. Jung συζήτησε επίσης για αρχέτυπα. Αυτή τη φορά όμως έχουμε να κάνουμε με υπερβατικές απεικονίσεις που σχετίζονται με τον ανθρώπινο ψυχισμό και υπάρχουν σε κάθε πολιτισμό ανά τους αιώνες.

Ο Jung θεωρεί τα αρχέτυπα ως συλλογικές αναμνήσεις όλης της ανθρωπότητας και μάλιστα είναι της άποψης ότι όλοι μας κληρονομούμε την προδιάθεση να αντιδρούμε με συγκεκριμένους τρόπους σε κάποιες εμπειρίες. Η εν λόγω τάση ή προδιάθεση προκύπτει αυθόρμητα όταν πιεζόμαστε και ακολουθεί συγκεκριμένα μοτίβα σύμφωνα με τα αρχέτυπα.

Επί της ουσίας τα αρχέτυπα του Jung είναι μορφές σκέψης είτε ιδέες που προκαλούν εικόνες σαν εμπειρία στη ζωή μας. Η δυσκολία περισσότερο έγκειται στο να δεχτούμε  τα μη απτά αρχέτυπα, όπως για παράδειγμα το αρχέτυπο – σύμβολο ενός Θεού που ναι μεν ισχύει σε όλον τον κόσμο και σε όλες τις εποχές, όμως έχει κάτι μυστήριο και, για να υπάρχει ως αρχέτυπο τελικά, κάπου υφίσταται μια προϋπόθεση αποδοχής ή πίστης . Είναι η στιγμή όπου ο Jung εξηγεί πως η λογική έχει νόημα έως ένα σημείο ενώ η προσπάθεια να ζούμε με ισορροπία ψυχολογικά προαπαιτεί ενίοτε πίστη και αποδοχή ακόμα και σε κάτι που παραμένει  «δύσκολο» στο να ερευνηθεί ή να ερμηνευθεί.

Σε μια ψυχή αναπτύσσονται κάποια αρχέτυπα λιγότερο και κάποια περισσότερο. Η λειτουργία της προσωπικότητας επηρεάζεται έντονα από αυτά που υπερισχύουν. Βασικά και κυρίαρχα αρχέτυπα στο σύστημα του Jung είναι ο Θεός, η μητέρα, το παιδί, η σχέση μάνας- παιδιού, η σκιά, τα anima – animus (θηλυκή – αρσενική αρχή), ο εαυτός, η εσωστρέφεια και η εξωστρέφεια, η persona (χαρακτήρας- ρόλος), η σκιά (shadow).

H persona είναι η «μάσκα» που φοράμε, η εικόνα που επιλέγουμε ή τυγχάνει να έχουμε αντιμετωπίζοντας τον κόσμο γύρω μας. Είναι οι ρόλοι που παίζουμε σε διάφορα επίπεδα δράσης. H persona είναι καθοριστικής σημασίας, διότι μας βοηθάει να τα βγάζουμε πέρα με κάθε κατάσταση στα προσωπικά, επαγγελματικά κλπ. Διαχειριζόμαστε πιο εύστοχα μια κατάσταση συνήθως, όταν ελέγχουμε τις αντιδράσεις μας κι επιλέγουμε το τι είναι αποτελεσματικό να δείξουμε σαν χαρακτήρα για να πετύχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Η persona μπορεί ωστόσο δυνάμει να καταστεί αληθινή τροχοπέδη. Πίσω από τη μάσκα πάντα υπάρχει κάτι επιμελώς συγκεκαλυμμένο κι αυτό είναι σίγουρα κομμάτι της αληθινής μας ταυτότητας, της εσωτερικής μας ουσίας. Η persona μπορεί κάλλιστα να μας απομακρύνει από εσωτερικές μας αλήθειες.

Το ενδεχόμενο της ταύτισής μας με έναν ρόλο στη ζωή πραγματικά μπορεί να γίνει οδυνηρό στο αποτέλεσμά του. Είναι μια πραγματικότητα που συναντούμε συχνά σε ανθρώπους οι οποίοι συνταξιοδοτούνται και…χάνουν τη γη κάτω από τα πόδια τους, καθώς ορισμένοι άνθρωποι έχουν ταυτίσει την ύπαρξή τους με το ρόλο του επαγγελματία, άρα αδυνατούν να συλλάβουν την έννοια μιας ύπαρξης χωρίς αυτό το ρόλο. Ή επίσης όταν έρχεται η στιγμή της ενηλικίωσης των παιδιών, όταν η μάνα μένει χωρίς τα παιδιά στο σπίτι – άλλοτε αντικείμενο απόλυτης καθημερινής φροντίδας-. Ακόμα βλέπουμε την κρίση να χτυπάει κόκκινο όταν ένας άνθρωπος έχει ταυτίσει το «είναι» του με την επαγγελματική του εικόνα, τη δόξα κλπ., οπότε νιώθει απολύτως κενός όταν καλείται να διαχειριστεί έναν εαυτό μακριά από τα «φώτα» της όποιας επιτυχίας.

Στη θεώρηση του Jung η persona / ο χαρακτήρας / η μάσκα αποτελεί ένα συμβιβασμό ανάμεσα στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος ή των συγκυριών και στις ψυχολογικές ανάγκες του ίδιου του ατόμου.

Προκύπτει λοιπόν σαφέστατα πως ένας συμβιβασμός θα ήταν καταστροφικός, αν ήταν τόσο κραταιός ώστε να μας απομακρύνει από τις δικές μας αλήθειες. Καλούμαστε μάλλον να δούμε σιγά σιγά ξεκάθαρα ποιοι είναι οι ρόλοι μας, τι από όλα αυτά επιλέγουμε και τι μας εξυπηρετεί κάθε φορά. Παράλληλα έχει νόημα να ξεσκονίσουμε λιγάκι και να δούμε πιο βαθιά κάτω από τους ρόλους. Συναισθήματα, ανάγκες, επιθυμίες, σκέψεις. Υπάρχουν στιγμές που θα βρεθούμε αντιμέτωποι/ες με αυτά ακριβώς τα πιο βαθιά συστατικά ως αλήθειες.

Είναι σημαντικό να μη νιώσουμε «μόνοι» κι αποξενωμένοι από όλους κι όλα όταν η «μάσκα» για κάποιο λόγο χαθεί…

 

Πηγή – Έμπνευση

*Ryckman, R. M. (1997). Theories of personality (6th ed.). Belmont, CAWadsworth/Thomson Learning.

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.